<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="ZW10n0084">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Buddhist Texts not contained in the Tripiṭaka, Electronic version, No. 84 照明菩薩經</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">藏外佛敎文獻數位版, No. 84 照明菩薩經</title>
			<author>林敏整理</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>ZangWai</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>1卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">ZW</idno>.<idno type="vol">10</idno>.<idno type="no">84</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2022-10-12 23:43:51 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Buddhist Texts not contained in the Tripiṭaka</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">藏外佛敎文獻</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">照明菩薩經</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">Text as provided by Mr. Fang Guangchang</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">方廣錩大德提供</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>原書標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【藏外】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
		<charDecl>
<char xml:id="CB17447">
				<charName>CBETA CHARACTER CB17447</charName>
				<mapping cb:dec="1000487" type="PUA">U+F4427</mapping>
			<mapping type="unicode">U+3967</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>順</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[怡-台+頁]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB34626">
				<charName>CBETA CHARACTER CB34626</charName>
				<mapping cb:dec="1017666" type="PUA">U+F8742</mapping>
			<charProp><localName>composition</localName><value>⿰角焏</value></charProp></char>
</charDecl>
	</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2020-06-02">
			<name>Ray Chou 周邦信</name>Created initial TEI XML P5a version with bm2p5a.py
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<milestone unit="juan" n="1"/>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0084.0195a" n="0195a"/>
<lb ed="ZW" n="0195a01"/>
<lb ed="ZW" n="0195a02"/>
<lb ed="ZW" n="0195a03"/>
<lb ed="ZW" n="0195a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">題解</cb:mulu><head>照明菩薩經</head>
<lb ed="ZW" n="0195a05"/>
<lb ed="ZW" n="0195a06"/><byline cb:type="other">整理者　林　敏</byline>
<lb ed="ZW" n="0195a07"/>
<lb ed="ZW" n="0195a08"/>
<lb ed="ZW" n="0195a09"/><p cb:type="head1" xml:id="pZW10p0195a0901">〔題解〕</p>
<lb ed="ZW" n="0195a10"/><p xml:id="pZW10p0195a1001">《照明菩薩經》，中國人所撰佛經。一卷。作者不詳。</p>
<lb ed="ZW" n="0195a11"/><p xml:id="pZW10p0195a1101">本經最早著錄於《法經錄》卷二，列爲「衆經僞妄」。
<lb ed="ZW" n="0195a12"/>其後《仁壽錄》卷四、《大唐內典錄》卷一○、《大周錄》
<lb ed="ZW" n="0195a13"/>卷一五、《開元錄》卷一八、《貞元錄》卷二八均著錄爲僞
<lb ed="ZW" n="0195a14"/>經。故未爲歷代大藏經所收。</p>
<lb ed="ZW" n="0195a15"/><p xml:id="pZW10p0195a1501">現知敦煌遺書存本經1號，原爲李盛鐸舊藏，卷首鈐
<lb ed="ZW" n="0195a16"/>有「敦煌/石室/祕笈/」印，卷末鈐有「李盛鐸/合家眷/屬
<lb ed="ZW" n="0195a17"/>供養/」印。原件現存日本大阪某企業家，日本京都大學羽
<lb ed="ZW" n="0195a18"/>田亨紀念館存有照片。</p>
<lb ed="ZW" n="0195a19"/><p xml:id="pZW10p0195a1901">松本榮一的《敦煌畫的研究》最早涉及本遺書，他指
<lb ed="ZW" n="0195a20"/>出，「觀經變相的未生怨因緣圖相」的出典是《照明菩薩
<lb ed="ZW" n="0195a21"/>經》<anchor xml:id="nkr_note_orig_0195001" n="0195001"/>。矢吹慶輝也曾有所論及<anchor xml:id="nkr_note_orig_0195002" n="0195002"/>。2000年，落合俊典在
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0084.0196a" n="0196a"/>
<lb ed="ZW" n="0196a01"/>敦煌藏經洞發現百週年的國際學術討論會上，介紹了日
<lb ed="ZW" n="0196a02"/>本京都大學羽田紀念館所藏《羽田亨博士收集西域出土
<lb ed="ZW" n="0196a03"/>文獻寫眞》中收集的《佛說照明菩薩經》，指出本經是
<lb ed="ZW" n="0196a04"/>中國撰述經典，撰於五世紀初到六世紀後半期之間，是
<lb ed="ZW" n="0196a05"/>淨土敎思想史上的重要文獻。從構成看，本經無流通
<lb ed="ZW" n="0196a06"/>分，估計也沒有序分，不符合傳統經典序分、正宗分、
<lb ed="ZW" n="0196a07"/>流通分的三段結構。從思想看，本經屬於懺悔罪障、嚴
<lb ed="ZW" n="0196a08"/>守戒律、求福生天的人天敎範疇<anchor xml:id="nkr_note_orig_0196001" n="0196001"/>。落合俊典敎授依據
<lb ed="ZW" n="0196a09"/>照片考察後指出，該遺書卷軸裝，卷殘尾全。全卷存10
<lb ed="ZW" n="0196a10"/>紙207行。</p>
<lb ed="ZW" n="0196a11"/><p xml:id="pZW10p0196a1101">本稿初稿發表於日本國際佛敎學大學院大學《仙石山
<lb ed="ZW" n="0196a12"/>論集》第一號（2004年9月，第79～113頁），題爲《李盛
<lb ed="ZW" n="0196a13"/>鐸舊藏〈照明菩薩經〉翻刻･解題》。此次發表按照《藏外
<lb ed="ZW" n="0196a14"/>佛敎文獻》的體例要求重新修訂。</p>
<lb ed="ZW" n="0196a15"/><p xml:id="pZW10p0196a1501">整理本底校本如下：</p>
<lb ed="ZW" n="0196a16"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemZW10p0196a1601">底本：羽田紀念館《羽田亨博士收集西域出土文獻寫
<lb ed="ZW" n="0196a17"/>眞》中存有原件照片，但因未能直接獲准攝影，故所用爲
<lb ed="ZW" n="0196a18"/>落合俊典錄文本。</item>
<lb ed="ZW" n="0196a19"/><item xml:id="itemZW10p0196a1901">校本：無。</item></list></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0196a20"/>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0084.0197a" n="0197a"/>
<lb ed="ZW" n="0197a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">錄文</cb:mulu><head>〔錄文〕</head>
<lb ed="ZW" n="0197a02"/>
<lb ed="ZW" n="0197a03"/><p xml:id="pZW10p0197a0301">（前殘）</p>
<lb ed="ZW" n="0197a04"/><lg xml:id="lgZW10p0197a0401"><l>燒<anchor xml:id="nkr_note_orig_0197001" n="0197001"/>香請道人<anchor xml:id="nkr_note_orig_0197002" n="0197002"/>，</l><l>□□□□□，</l>
<lb ed="ZW" n="0197a05"/><l>□□□□□，</l><l>□□□□□，</l>
<lb ed="ZW" n="0197a06"/><l>□將<anchor xml:id="nkr_note_orig_0197003" n="0197003"/>便喚佛，</l><l>閑便求魔神<anchor xml:id="nkr_note_orig_0197004" n="0197004"/>，</l>
<lb ed="ZW" n="0197a07"/><l>□□□□□，</l><l>□□□□□，</l>
<lb ed="ZW" n="0197a08"/><l>□□閻<anchor xml:id="nkr_note_orig_0197005" n="0197005"/>羅王，</l><l>平章罪福人，</l>
<lb ed="ZW" n="0197a09"/><l>□□□□□，</l><l>□□□□□，</l>
<lb ed="ZW" n="0197a10"/><l>□鬼<anchor xml:id="nkr_note_orig_0197006" n="0197006"/>牽將去，</l><l>何時得來還？</l>
<lb ed="ZW" n="0197a11"/><l>□□□□□，</l><l>□□□□□，</l>
<lb ed="ZW" n="0197a12"/><l>□不受五戒，</l><l>誰知我苦辛？</l>
<lb ed="ZW" n="0197a13"/><l>□□□□□，</l><l>□□□□□，</l>
<lb ed="ZW" n="0197a14"/><l>不<anchor xml:id="nkr_note_orig_0197007" n="0197007"/>經八難苦，</l><l>皆由此尊經。</l>
<lb ed="ZW" n="0197a15"/><l>□□□□□，</l><l>□□□□□，</l>
<lb ed="ZW" n="0197a16"/><l>常自寂滅相，</l><l>不可以言宣。</l>
<lb ed="ZW" n="0197a17"/><l>便以<anchor xml:id="nkr_note_orig_0197008" n="0197008"/>□□□，</l><l>□□□衆<anchor xml:id="nkr_note_orig_0197009" n="0197009"/>生，</l>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0084.0198a" n="0198a"/>
<lb ed="ZW" n="0198a01"/><l>佛道叵思議，</l><l>方便隨宜說。</l>
<lb ed="ZW" n="0198a02"/><l>衆生處處著，</l><l>引之令得出，</l>
<lb ed="ZW" n="0198a03"/><l>譬喩當得解，</l><l>引汝至涅槃。</l>
<lb ed="ZW" n="0198a04"/><l>一切聲聞衆，</l><l>皆於身中見，</l>
<lb ed="ZW" n="0198a05"/><l>是諸菩薩等，</l><l>謂我有偏親。</l>
<lb ed="ZW" n="0198a06"/><l>結<anchor xml:id="nkr_note_orig_0198001" n="0198001"/>中好明珠，</l><l>不妄授與人，</l>
<lb ed="ZW" n="0198a07"/><l>照明得此珠，</l><l>前身有因緣。</l>
<lb ed="ZW" n="0198a08"/><l>佛語照明言：</l><l>「衆生可易度？」</l>
<lb ed="ZW" n="0198a09"/><l>答言：「不可度。」</l>
<lb ed="ZW" n="0198a10"/><l>「以何因緣故？」</l>
<lb ed="ZW" n="0198a11"/><l>「可羞不可羞，</l><l>不可羞而羞<anchor xml:id="nkr_note_orig_0198002" n="0198002"/>，</l>
<lb ed="ZW" n="0198a12"/><l>我今見如是。」</l>
<lb ed="ZW" n="0198a13"/><l>佛言：「何以故？</l><l>日夜恒懷愁？」</l>
<lb ed="ZW" n="0198a14"/><l>「菩薩身如鏡，</l><l>悉見世所有。</l>
<lb ed="ZW" n="0198a15"/><l>諸佛智如水，</l><l>洗却煩惱垢。</l>
<lb ed="ZW" n="0198a16"/><l>一切諸塵勞，</l><l>淨除無復有。</l>
<lb ed="ZW" n="0198a17"/><l>能於諸經中，</l><l>此經最第一。</l>
<lb ed="ZW" n="0198a18"/><l>吾念世無常，</l><l>人生要當老。</l>
<lb ed="ZW" n="0198a19"/><l>盛去日衰羸，</l><l>形枯如百草。</l>
<lb ed="ZW" n="0198a20"/><l>憂勞百病生，</l><l>坐起懷煩惱。</l>
<lb ed="ZW" n="0198a21"/><l>吾欲畏是故，</l><l>出家行學道。</l>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0084.0199a" n="0199a"/>
<lb ed="ZW" n="0199a01"/><l>沉沒在欲中，</l><l>何時當得道。</l>
<lb ed="ZW" n="0199a02"/><l>如人不鑽木，</l><l>今可得火不？</l>
<lb ed="ZW" n="0199a03"/><l>如人不受戒，</l><l>爲得人身不？」</l>
<lb ed="ZW" n="0199a04"/><l>佛言：「不可得。」</l></lg>
<lb ed="ZW" n="0199a05"/><p xml:id="pZW10p0199a0501">佛言：「意從心生。何以故？智從心滅。」</p>
<lb ed="ZW" n="0199a06"/><p xml:id="pZW10p0199a0601">佛言：「心轉作意，意轉作識。用是心意識故，
<lb ed="ZW" n="0199a07"/>轉相入間。前轉入眼，眼轉入耳，耳轉入鼻，鼻轉
<lb ed="ZW" n="0199a08"/>入口，口轉入身，身轉歸心。是以萬物，皆從心
<lb ed="ZW" n="0199a09"/>生。止<anchor xml:id="nkr_note_orig_0199001" n="0199001"/>觀還淨，亦從心生。</p>
<lb ed="ZW" n="0199a10"/><p xml:id="pZW10p0199a1001">「學地行者，須陀洹人，得一數禪，生四梵天。
<lb ed="ZW" n="0199a11"/>斯陀含人，得二隨禪，生四光天。阿那含人，得三
<lb ed="ZW" n="0199a12"/>止<anchor xml:id="nkr_note_orig_0199002" n="0199002"/>禪，生四淨天。阿羅漢人，得四禪，生六妙
<lb ed="ZW" n="0199a13"/>天。以是義故，學得一數、二隨、三止<anchor xml:id="nkr_note_orig_0199003" n="0199003"/>、四觀、
<lb ed="ZW" n="0199a14"/>五還、六淨。其法若此，是眞實法。種種因緣信
<lb ed="ZW" n="0199a15"/>解，善哉！善哉！無虛妄也。</p>
<lb ed="ZW" n="0199a16"/><p xml:id="pZW10p0199a1601">「十八不共法者，一謂六波羅蜜，二謂八聖道，
<lb ed="ZW" n="0199a17"/>三謂四等心。凡此十八事，不與聲聞、羅漢、辟支
<lb ed="ZW" n="0199a18"/>佛同，故言十八。」</p>
<lb ed="ZW" n="0199a19"/><p xml:id="pZW10p0199a1901">佛語照明菩薩言：「善男子，六十二見，何等
<lb ed="ZW" n="0199a20"/>是也？」</p>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0084.0200a" n="0200a"/>
<lb ed="ZW" n="0200a01"/><p xml:id="pZW10p0200a0101">照明答言：「六情三轉，三六十八。不知苦，不知
<lb ed="ZW" n="0200a02"/>習爲廿。歷三世爲六十。不知盡，不知道，爲六十二見。」</p>
<lb ed="ZW" n="0200a03"/><p xml:id="pZW10p0200a0301">佛言：「善哉！善哉！若有善男子、善女人等，
<lb ed="ZW" n="0200a04"/>聞是經名隨喜者。得幾所福？」</p>
<lb ed="ZW" n="0200a05"/><p xml:id="pZW10p0200a0501">阿難答言：「甚多！無量無<anchor xml:id="nkr_note_orig_0200001" n="0200001"/>邊，不可思議。
<lb ed="ZW" n="0200a06"/>凡夫愚人，爲濁愛所逼，造作衆惡。依因飮食，及
<lb ed="ZW" n="0200a07"/>以女色，諸結惱熱，造作衆惡。身口意惡，所集三
<lb ed="ZW" n="0200a08"/>業。三世所作，惡業不善。今於佛前，誠心懺悔，
<lb ed="ZW" n="0200a09"/>所作惡業，悉皆滅盡，無有遺餘。所有地獄、餓
<lb ed="ZW" n="0200a10"/>鬼、畜生，不聞其名，何況眼見。世世所生，常得
<lb ed="ZW" n="0200a11"/>見佛，聞法奉衆，安隱快樂，卽得涅槃，常樂我
<lb ed="ZW" n="0200a12"/>淨，安隱無爲。善哉！善哉！無虛妄也。」</p>
<lb ed="ZW" n="0200a13"/><lg type="regular" xml:id="lgZW10p0200a1301"><l>欲重宣其意，</l><l>以偈報言：</l>
<lb ed="ZW" n="0200a14"/><l>「殺<anchor xml:id="nkr_note_orig_0200002" n="0200002"/>生還自殺，</l><l>世世累劫怨。</l>
<lb ed="ZW" n="0200a15"/><l>受罪短命死，</l><l>還作畜生身。</l>
<lb ed="ZW" n="0200a16"/><l>或復作牛馬，</l><l>被鞍穿鼻牽。</l>
<lb ed="ZW" n="0200a17"/><l>償其宿責咎，</l><l>永不聞佛名。</l>
<lb ed="ZW" n="0200a18"/><l>五戒服人身，</l><l>觝突<anchor xml:id="nkr_note_orig_0200003" n="0200003"/>墮畜生。</l>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0084.0201a" n="0201a"/>
<lb ed="ZW" n="0201a01"/><l>眼見善惡事，</l><l>故作衆罪行。</l>
<lb ed="ZW" n="0201a02"/><l>愚者觀其身，</l><l>智者觀其因。</l>
<lb ed="ZW" n="0201a03"/><l>亦如種五穀，</l><l>皆由於前身。</l>
<lb ed="ZW" n="0201a04"/><l>今身貧窮者，</l><l>前身是富人，</l>
<lb ed="ZW" n="0201a05"/><l>所以得此報，</l><l>皆由種行因。</l>
<lb ed="ZW" n="0201a06"/><l>惜穀不自食，</l><l>惜物不作衣，</l>
<lb ed="ZW" n="0201a07"/><l>欲望得盈萇，</l><l>慳貪惜與人，</l>
<lb ed="ZW" n="0201a08"/><l>一旦無我身，</l><l>闘亂後頭人。</l>
<lb ed="ZW" n="0201a09"/><l>強健不作福，</l><l>復不肯持齋，</l>
<lb ed="ZW" n="0201a10"/><l>羞不肯禮佛，</l><l>死則入泥梨。</l>
<lb ed="ZW" n="0201a11"/><l>影曲身亦曲，</l><l>身直影曲難，</l>
<lb ed="ZW" n="0201a12"/><l>惜物不自與，</l><l>何況世間人。</l>
<lb ed="ZW" n="0201a13"/><l>死入地獄中，</l><l>是故世世貧。</l>
<lb ed="ZW" n="0201a14"/><l>忍辱得端正，</l><l>瞋恚得醜陋，</l>
<lb ed="ZW" n="0201a15"/><l>慳貪墮貧窮，</l><l>布施得大富。</l>
<lb ed="ZW" n="0201a16"/><l>復見飮酒人，</l><l>今世其身癡，</l>
<lb ed="ZW" n="0201a17"/><l>行步似醉者，</l><l>語言不成辭。</l>
<lb ed="ZW" n="0201a18"/><l>死墮地獄中，</l><l>皆由前身時。</l>
<lb ed="ZW" n="0201a19"/><l>坐守財物死，</l><l>眞實是大癡。」</l></lg>
<lb ed="ZW" n="0201a20"/><p xml:id="pZW10p0201a2001">照明菩薩重白佛言：「我等若得聞是經者，將
<lb ed="ZW" n="0201a21"/>來獲得六通、三明，及八解脫。亦復非是聲聞、羅
<lb ed="ZW" n="0201a22"/>漢，心力所及，智力所知。非佛智力，無能知也。
<lb ed="ZW" n="0201a23"/>聲聞、羅漢，力不所及。」</p>
<lb ed="ZW" n="0201a24"/><p xml:id="pZW10p0201a2401">佛言：「若有善男子、善女人等，聞此經者，
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0084.0202a" n="0202a"/>
<lb ed="ZW" n="0202a01"/>七日七夜，轉讀此經，終不虛也。今世後世，不見
<lb ed="ZW" n="0202a02"/>地獄、餓鬼、畜生。何以故？聞此《照明經》故。」</p>
<lb ed="ZW" n="0202a03"/><p xml:id="pZW10p0202a0301">阿難白佛言：「云何如來以小乘法而見濟度？」</p>
<lb ed="ZW" n="0202a04"/><p xml:id="pZW10p0202a0401">佛語阿難：「所以然者，應病付藥，而得
<lb ed="ZW" n="0202a05"/>服行。」</p>
<lb ed="ZW" n="0202a06"/><p xml:id="pZW10p0202a0601">阿難重白：「是事不然。何以故？如來等心，
<lb ed="ZW" n="0202a07"/>不應差別。」</p>
<lb ed="ZW" n="0202a08"/><p xml:id="pZW10p0202a0801">佛言：「是事不然。衆生不平，故我不平。以
<lb ed="ZW" n="0202a09"/>順<anchor xml:id="nkr_note_orig_0202001" n="0202001"/>衆生，故無違逆。」</p>
<lb ed="ZW" n="0202a10"/><p xml:id="pZW10p0202a1001">照明菩薩白佛言：「往昔阿闍世王，有害父之
<lb ed="ZW" n="0202a11"/>罪。今於佛前，發露懺悔，得滅罪不？」</p>
<lb ed="ZW" n="0202a12"/><p xml:id="pZW10p0202a1201">佛言：「得滅。」</p>
<lb ed="ZW" n="0202a13"/><p xml:id="pZW10p0202a1301">「何以故？」</p>
<lb ed="ZW" n="0202a14"/><p xml:id="pZW10p0202a1401">「往昔洴沙王治國，無有太子。卽召相師，問
<lb ed="ZW" n="0202a15"/>曰：『夫人何時當有身體？』相師瞻曰：『山中有一
<lb ed="ZW" n="0202a16"/>坐禪道人，命終精神當來入夫人腹中，化作太子。』
<lb ed="ZW" n="0202a17"/>王聞是語，卽時遣人，斷道人糧，望<anchor xml:id="nkr_note_orig_0202002" n="0202002"/>得早終。道
<lb ed="ZW" n="0202a18"/>人有神通力，預知王意。『我今爲王，現作死相。』
<lb ed="ZW" n="0202a19"/>化作白兔，在王東園裏。王將人民、士衆捉得，白
<lb ed="ZW" n="0202a20"/>兔復未死，方便殺之。卽勅鍛師，鍛作鐵釘，釘兔
<lb ed="ZW" n="0202a21"/>四足，及頭鼻口。兔卽病釘而死，精神便來夫人腹
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0084.0203a" n="0203a"/>
<lb ed="ZW" n="0203a01"/>中，化作太子。十月以滿，而生太子，長大置立受
<lb ed="ZW" n="0203a02"/>位。太子將從遶城遊觀，迴來入城，卽作惡念。共
<lb ed="ZW" n="0203a03"/>諸臣密生惡計，卽捉父王，擲著獄中，不聽飼食。
<lb ed="ZW" n="0203a04"/>韋<anchor xml:id="nkr_note_orig_0203001" n="0203001"/>提夫人以夫情重，蜜塗身衣，使不人見，白守
<lb ed="ZW" n="0203a05"/>獄者：『聽我入中。』獄吏卽聽而入。便解身衣，以
<lb ed="ZW" n="0203a06"/>手拔簪，削蜜與王。王得蜜食，眼目精明。夫人白
<lb ed="ZW" n="0203a07"/>王：『未死之間，雖在獄中，稱佛名字而禮。』洴沙
<lb ed="ZW" n="0203a08"/>王用韋提夫人語，在獄中禮佛。阿闍世王問獄吏
<lb ed="ZW" n="0203a09"/>言：『獄囚何似？』獄吏答言：『獄囚平安。但見隨
<lb ed="ZW" n="0203a10"/>時獄中禮佛。』『臨渴穿井，不解時急。』阿闍世王
<lb ed="ZW" n="0203a11"/>卽召鍛師，鍛作鐵釘，釘王額上，及兩手掌，並兩
<lb ed="ZW" n="0203a12"/>膝頭。於是洴沙王，不得禮佛，病釘而死。」</p>
<lb ed="ZW" n="0203a13"/><p xml:id="pZW10p0203a1301">佛語阿難：「天下萬物，無不報者。作善得善，
<lb ed="ZW" n="0203a14"/>爲惡受殃。思之念之，惡不可作。</p>
<lb ed="ZW" n="0203a15"/><lg type="regular" xml:id="lgZW10p0203a1501"><l>色白無過雪，</l><l>色黑無過漆<anchor xml:id="nkr_note_orig_0203002" n="0203002"/>，</l>
<lb ed="ZW" n="0203a16"/><l>人貴無過王，</l><l>味貴無過蜜。</l>
<lb ed="ZW" n="0203a17"/><l>此照明經者，</l><l>經中最第一，</l>
<lb ed="ZW" n="0203a18"/><l>十二部經中，</l><l>照明經第七。」</l></lg>
<lb ed="ZW" n="0203a19"/><p xml:id="pZW10p0203a1901">照明菩薩重白佛言：「一切衆生皆有佛性、壽
<lb ed="ZW" n="0203a20"/>命等不？」</p>
<lb ed="ZW" n="0203a21"/><p xml:id="pZW10p0203a2101">佛言：「佛<anchor xml:id="nkr_note_orig_0203003" n="0203003"/>性同壽命不等。何以故？汝聞我
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0084.0204a" n="0204a"/>
<lb ed="ZW" n="0204a01"/>壽命長短，不可思議；性同行異，亦不可思議。若
<lb ed="ZW" n="0204a02"/>欲知者，我今語汝：四大海水，可知滴數；無有能
<lb ed="ZW" n="0204a03"/>知世尊壽<anchor xml:id="nkr_note_orig_0204001" n="0204001"/>命。諸<name role="" type="person">須彌山</name>，可知斤兩；無有能知世
<lb ed="ZW" n="0204a04"/>尊壽命。虛空分界，尙可知盡；無有能知世尊壽
<lb ed="ZW" n="0204a05"/>命。一切大地，可知塵數；無有能知世尊壽命。若
<lb ed="ZW" n="0204a06"/>欲知者，其事亦難，非聲聞、羅漢等學地行者心力
<lb ed="ZW" n="0204a07"/>所及，智力所知。若欲知者，亦不可思議，非佛智
<lb ed="ZW" n="0204a08"/>力，無能知也。」</p>
<lb ed="ZW" n="0204a09"/><p xml:id="pZW10p0204a0901">照明菩薩重白佛言：「一日作惡，佛亦知之；
<lb ed="ZW" n="0204a10"/>一日作善，佛亦知之。」</p>
<lb ed="ZW" n="0204a11"/><p xml:id="pZW10p0204a1101">「我今敎汝方便作善，莫如常時不受我敎，方
<lb ed="ZW" n="0204a12"/>便作惡，是則大癡。我念汝等，何日忘之！如母憶
<lb ed="ZW" n="0204a13"/>子，無有息時。佛念衆生，亦復如是。」</p>
<lb ed="ZW" n="0204a14"/><p xml:id="pZW10p0204a1401">佛語阿難：「此經難聞，若未聞、未見《照明
<lb ed="ZW" n="0204a15"/>經》時，如民失王，如囚在獄，如病難差，如渡
<lb ed="ZW" n="0204a16"/>失船，如母失子，如子失母，如鹿失群，如魚失
<lb ed="ZW" n="0204a17"/>水，如男失婦，如女失夫，如寒失火，如貧失
<lb ed="ZW" n="0204a18"/>衣，如彌猴失樹，如犢子失母。如是種種，何日
<lb ed="ZW" n="0204a19"/>忘之。是以之故，思之念之。佛念衆生，亦復
<lb ed="ZW" n="0204a20"/>如是。」</p>
<lb ed="ZW" n="0204a21"/><p xml:id="pZW10p0204a2101">照明菩薩重白佛言：「如來常住，法僧亦然，
<lb ed="ZW" n="0204a22"/>不可思議。佛有十力、四無所畏、十八不共法、三
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0084.0205a" n="0205a"/>
<lb ed="ZW" n="0205a01"/>明、六通、及八解脫，一切種智，靡所不達。如來
<lb ed="ZW" n="0205a02"/>身者，是眞金剛，無所畏亟<anchor xml:id="nkr_note_orig_0205001" n="0205001"/>，如師子王。或有邪
<lb ed="ZW" n="0205a03"/>魅魍魎，誰敢誰當？九十六種，雖有是力，亦不能
<lb ed="ZW" n="0205a04"/>當。如來身者，譬如松柏，不畏雪霜，冬夏不變，
<lb ed="ZW" n="0205a05"/>始有精光。如來如日出，外道如雪霜。」</p>
<lb ed="ZW" n="0205a06"/><p xml:id="pZW10p0205a0601">佛言：「若有善男子、善女人等，及四部衆比
<lb ed="ZW" n="0205a07"/>丘、比丘尼、優婆塞、優婆夷<anchor xml:id="nkr_note_orig_0205002" n="0205002"/>等，若有得聞此
<lb ed="ZW" n="0205a08"/>《照明經》者，如民得王，如囚出獄，如病得差，
<lb ed="ZW" n="0205a09"/>如渡得船，如母得子，如子得母，如寒得火，如貧
<lb ed="ZW" n="0205a10"/>得衣，如魚得水，如鹿得群，如男得婦，如女得
<lb ed="ZW" n="0205a11"/>夫，如彌猴得樹，如犢得母，如遠行得歸。如是種
<lb ed="ZW" n="0205a12"/>種思想，心莫忘之。佛念衆生，亦復如是。</p>
<lb ed="ZW" n="0205a13"/><p xml:id="pZW10p0205a1301">「方便具足，思想修道，一無所犯，適其所願，
<lb ed="ZW" n="0205a14"/>卽得涅槃，常樂我淨。誰能知之？唯佛知耳。聲
<lb ed="ZW" n="0205a15"/>聞、羅漢，力所不及。」</p>
<lb ed="ZW" n="0205a16"/><p xml:id="pZW10p0205a1601">四部之衆皆言：「善哉！善哉！」</p>
<lb ed="ZW" n="0205a17"/><p xml:id="pZW10p0205a1701">「願聞、願見《照明經》者，世世所生，常得
<lb ed="ZW" n="0205a18"/>見佛。聞法奉衆，皆大歡喜。六根淸淨，身心常
<lb ed="ZW" n="0205a19"/>安，眼耳鼻舌六根，衆相具足。面貌端正<anchor xml:id="nkr_note_orig_0205003" n="0205003"/>，手足
<lb ed="ZW" n="0205a20"/>濡軟，無有一事不好之相。何以故？皆由得聞《照
<lb ed="ZW" n="0205a21"/>明菩薩經》故。」</p>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0084.0206a" n="0206a"/>
<lb ed="ZW" n="0206a01"/><p xml:id="pZW10p0206a0101">佛語阿難：「人心不同。或販肉自活，衒賣女
<lb ed="ZW" n="0206a02"/>色，如是之人，皆莫親近。或有獵師，枉殺衆生，
<lb ed="ZW" n="0206a03"/>死入地獄，永不聞法，如是之人，亦莫親近。若有
<lb ed="ZW" n="0206a04"/>智慧，了達諸經，深解妙義，如是之人，皆應親
<lb ed="ZW" n="0206a05"/>近。若有利根，智慧聰明，如是之人，皆應親近。
<lb ed="ZW" n="0206a06"/>若有問難，隨義而答，『一切諸法，空無所有，無
<lb ed="ZW" n="0206a07"/>有常住，亦無起滅』，能解此者，如是之人，皆應
<lb ed="ZW" n="0206a08"/>親近。</p>
<lb ed="ZW" n="0206a09"/><p xml:id="pZW10p0206a0901">「遠惡知識，親近善友，則是大利。如人擧鏡，
<lb ed="ZW" n="0206a10"/>自照面像，了了分明。如來見諸衆生，罪福亦爾。
<lb ed="ZW" n="0206a11"/>如人作福，如影隨形。作者而得，不作不得。如人
<lb ed="ZW" n="0206a12"/>在水上見水中月，照明菩薩見佛性，亦如是。」</p>
<lb ed="ZW" n="0206a13"/><p xml:id="pZW10p0206a1301">照明菩薩白佛言：「頗有人說此經中虛妄，罪
<lb ed="ZW" n="0206a14"/>生誹謗不？」</p>
<lb ed="ZW" n="0206a15"/><p xml:id="pZW10p0206a1501">舍利弗言：「無虛妄也。」</p>
<lb ed="ZW" n="0206a16"/><p xml:id="pZW10p0206a1601">佛言：「云何方便語？況復餘人，不虛妄也。」</p>
<lb ed="ZW" n="0206a17"/><p xml:id="pZW10p0206a1701">「世尊前言：『汝等出來，當與三車。』今不見
<lb ed="ZW" n="0206a18"/>一，豈可非是世尊生妄語乎？」</p>
<lb ed="ZW" n="0206a19"/><p xml:id="pZW10p0206a1901">佛言：「不也。何以故？我欲將汝入於涅槃，
<lb ed="ZW" n="0206a20"/>離苦難故。以是因緣，無有虛妄。我今爲欲利益世
<lb ed="ZW" n="0206a21"/>間，故說若得聞是《照明經》者，不墮地獄、餓
<lb ed="ZW" n="0206a22"/>鬼、畜生，三途八難，苦惱之處。眼亦不見，耳亦
<lb ed="ZW" n="0206a23"/>不聞。聞者生天，何況自讀，轉敎餘人。」</p>
<lb ed="ZW" n="0206a24"/><p xml:id="pZW10p0206a2401">佛吿照明菩薩言：「善男子，我今乃至不與最
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0084.0207a" n="0207a"/>
<lb ed="ZW" n="0207a01"/>小一車，猶不虛妄也。我先所許，羊車、鹿車、大
<lb ed="ZW" n="0207a02"/>牛之車，猶不虛妄。何以故？令得解脫，始知眞實
<lb ed="ZW" n="0207a03"/>無虛妄也。」</p>
<lb ed="ZW" n="0207a04"/><p xml:id="pZW10p0207a0401">照明菩薩對曰：「我今無有威德勢力，雖得聞
<lb ed="ZW" n="0207a05"/>是甘露淨法，心不希取一豪之善，一餐之味。」</p>
<lb ed="ZW" n="0207a06"/><p xml:id="pZW10p0207a0601">照明白佛言：「三乘雖多，不如一乘得近如來，
<lb ed="ZW" n="0207a07"/>入如來舍，共如來宿。肩所荷負，得至涅洹，適其
<lb ed="ZW" n="0207a08"/>所願。」</p>
<lb ed="ZW" n="0207a09"/><p xml:id="pZW10p0207a0901">照明菩薩重白佛言：「自知心小，少智無方，
<lb ed="ZW" n="0207a10"/>應物樂著小乘，不能了達菩提正果。不能自度，何
<lb ed="ZW" n="0207a11"/>能度彼？唯佛智力，乃能度也。</p>
<lb ed="ZW" n="0207a12"/><p xml:id="pZW10p0207a1201">「復見十住菩薩名字：第一發意，第二持地，
<lb ed="ZW" n="0207a13"/>第三應行，第四生貴，第五修成，第六行等，第七
<lb ed="ZW" n="0207a14"/>不退，第八童<anchor xml:id="nkr_note_orig_0207001" n="0207001"/>眞，第九了生，第十補處。是爲十
<lb ed="ZW" n="0207a15"/>住菩薩之名。若得聞是十住之名者，復解十住義
<lb ed="ZW" n="0207a16"/>數；解十住義數者，卽是菩提，更無有也。」</p>
<lb ed="ZW" n="0207a17"/><lg xml:id="lgZW10p0207a1701"><l>佛語照明言：</l><l>「汝從何方來？」</l>
<lb ed="ZW" n="0207a18"/><l>照明答：「世尊，</l><l>從於下方來。</l>
<lb ed="ZW" n="0207a19"/><l>始經十餘年，</l><l>是諸四衆等，</l>
<lb ed="ZW" n="0207a20"/><l>未曾見我身，</l><l>所將家眷屬。</l>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0084.0208a" n="0208a"/>
<lb ed="ZW" n="0208a01"/><l>皆於身中見，</l><l>其數滿十者，</l>
<lb ed="ZW" n="0208a02"/><l>餘悉不能知。</l>
<lb ed="ZW" n="0208a03"/><l>粟果成天地，</l><l>芥子盛須彌，</l>
<lb ed="ZW" n="0208a04"/><l>神力得如是，</l><l>故號不思議。</l>
<lb ed="ZW" n="0208a05"/><l>粟果喩眼睛<anchor xml:id="nkr_note_orig_0208001" n="0208001"/>，</l><l>僮兒喩芥子，</l>
<lb ed="ZW" n="0208a06"/><l>能盛諸城墎，</l><l>及諸城內裏，</l>
<lb ed="ZW" n="0208a07"/><l>芥子相容時，</l><l>方便亦如是。</l>
<lb ed="ZW" n="0208a08"/><l>譬如大數法，</l><l>億兆京柹垓<anchor xml:id="nkr_note_orig_0208002" n="0208002"/>，</l>
<lb ed="ZW" n="0208a09"/><l>若解此數者，</l><l>壤溝澗正載<anchor xml:id="nkr_note_orig_0208003" n="0208003"/>。</l>
<lb ed="ZW" n="0208a10"/><l>智度菩薩母，</l><l>方便以爲父，</l>
<lb ed="ZW" n="0208a11"/><l>一切衆導<anchor xml:id="nkr_note_orig_0208004" n="0208004"/>師，</l><l>無不從是生。</l>
<lb ed="ZW" n="0208a12"/><l>法喜以爲妻，</l><l>慈心以爲女，</l>
<lb ed="ZW" n="0208a13"/><l>善心誠實男，</l><l>畢竟空寂舍。」</l></lg>
<lb ed="ZW" n="0208a14"/><lg xml:id="lgZW10p0208a1401"><l>照明菩薩，</l><l>重白四方：</l><l>「四佛世尊：</l>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0084.0209a" n="0209a"/>
<lb ed="ZW" n="0209a01"/><l>東方阿閦，</l><l>南方寶相，</l>
<lb ed="ZW" n="0209a02"/><l>西方無量壽，</l><l>北方微妙聲。</l>
<lb ed="ZW" n="0209a03"/><l>此四如來，</l><l>隱形不現，</l>
<lb ed="ZW" n="0209a04"/><l>擁護四方，</l><l>國主人民。</l>
<lb ed="ZW" n="0209a05"/><l>稱我名者，</l><l>我皆擁護。</l>
<lb ed="ZW" n="0209a06"/><l><name role="" type="person">南閻浮提</name>，</l><l>西俱耶尼，</l>
<lb ed="ZW" n="0209a07"/><l><name role="" type="person">北鬱單越</name>，</l><l>東<name role="" type="person">弗于逮</name>。</l>
<lb ed="ZW" n="0209a08"/><l>此四天王，</l><l>各有名字：</l>
<lb ed="ZW" n="0209a09"/><l>北方天王，</l><l>毘沙門；</l>
<lb ed="ZW" n="0209a10"/><l>東方天王，</l><l>提頭頼吒；</l>
<lb ed="ZW" n="0209a11"/><l>南方天王，</l><l>毘留勒叉；</l>
<lb ed="ZW" n="0209a12"/><l>西方天王，</l><l>毘留博叉。</l>
<lb ed="ZW" n="0209a13"/><l>是四天王，</l><l>各領一方。」</l></lg>
<lb ed="ZW" n="0209a14"/><p xml:id="pZW10p0209a1401">佛語照明菩薩言：「善男子，我今敎授眞實要
<lb ed="ZW" n="0209a15"/>法，汝等深思細念，勿妄宣傳。我知汝意，無令
<lb ed="ZW" n="0209a16"/>漏失。」</p>
<lb ed="ZW" n="0209a17"/><p xml:id="pZW10p0209a1701">佛言：「我授汝二百五十戒，三千威儀。二百
<lb ed="ZW" n="0209a18"/>五十戒者，色有五陰，痛癢<anchor xml:id="nkr_note_orig_0209001" n="0209001"/>亦有五陰，思想<anchor xml:id="nkr_note_orig_0209002" n="0209002"/>亦
<lb ed="ZW" n="0209a19"/>有五陰，生死亦有五陰，識中亦有五陰，五五二十
<lb ed="ZW" n="0209a20"/>五五陰。若有身本，若有十事，合爲二百五十事。
<lb ed="ZW" n="0209a21"/>計內外，合爲二百五十戒是五百事。轉相入間，前
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0084.0210a" n="0210a"/>
<lb ed="ZW" n="0210a01"/>轉入眼，眼轉入耳，耳轉入鼻，鼻轉入口，口轉入
<lb ed="ZW" n="0210a02"/>身，身轉入意。如是六門，各有五百，五六合爲三
<lb ed="ZW" n="0210a03"/>千威儀。</p>
<lb ed="ZW" n="0210a04"/><p xml:id="pZW10p0210a0401">「此事不可妄授與人。從癡、有愛，則我病生。
<lb ed="ZW" n="0210a05"/>一切衆生病，是故我病；一切衆生病滅，則我病
<lb ed="ZW" n="0210a06"/>滅。譬如長者，唯有一子。其子得病，父母亦病；
<lb ed="ZW" n="0210a07"/>其子病愈，父母亦愈。佛語衆生，亦復如是。」</p>
<lb ed="ZW" n="0210a08"/><p xml:id="pZW10p0210a0801">照明菩薩白佛言：「色非常色。何以故？色性
<lb ed="ZW" n="0210a09"/>自空，非色滅空。受想行識，本性亦空。乃至無有
<lb ed="ZW" n="0210a10"/>文字，語言道斷，是眞入不二法門。誰爲是色？色
<lb ed="ZW" n="0210a11"/>旣無根，彼此俱無，豈不虛也。」</p>
<lb ed="ZW" n="0210a12"/>
<lb ed="ZW" n="0210a13"/><cb:juan fun="close"><cb:jhead>佛說照明菩薩經</cb:jhead></cb:juan>
<lb ed="ZW" n="0210a14"/>
<lb ed="ZW" n="0210a15"/><p xml:id="pZW10p0210a1501">〔錄文完〕</p>
<lb ed="ZW" n="0210a16"/><byline cb:type="other">（方廣錩修改審定）</byline></cb:div>
</body>
<back>
<cb:div type="zangwai-notes">
<head>方廣錩 校注</head>
<p>
<note n="0195001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0195001">松本榮一：《敦煌畫的研究》，東方文化學院東京研究所，昭和十二年，第45～59頁。</note>
<note n="0195002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0195002">矢吹慶輝：《鳴沙餘韻･解說篇》第二部，岩波書店，昭和八年，第71～81頁。</note>
<note n="0196001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0196001">落合俊典：《李盛鐸舊藏〈照明菩薩經〉探賾》，載《佛敎育和學術淨土學研究》，第23～32頁，2001。《羽田亨稿「敦煌秘笈目錄」簡介》，載《敦煌文獻論文集》，遼寧出版社，2001年，第91～101頁。</note>
<note n="0197001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0197001">「燒」，據殘痕及《妙好寶車經》「燒香請道人」句補。</note>
<note n="0197002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0197002">「人」，據殘痕及《妙好寶車經》「燒香請道人」句補。</note>
<note n="0197003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0197003">「將」，據殘痕擬補。</note>
<note n="0197004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0197004">「便求魔神」，據殘痕及《妙好寶車經》「求魔神」句補。</note>
<note n="0197005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0197005">「閻」，據殘痕及文意補。</note>
<note n="0197006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0197006">「鬼」，據殘痕擬補。</note>
<note n="0197007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0197007">「不」，據殘痕及《妙好寶車經》「不經八難苦」句補。</note>
<note n="0197008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0197008">「便以」，據殘痕擬補。</note>
<note n="0197009" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0197009">「衆」，據殘痕補。</note>
<note n="0198001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0198001">「結」，疑爲「髻」之誤。</note>
<note n="0198002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0198002">「可羞不可羞，不可羞而羞」，原文如此。疑「羞」或爲「度」字之誤。</note>
<note n="0199001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0199001">「止」，底本作「正」，據<name role="" type="person">安世高</name>譯《大安般守意經》「數息相隨，止觀還淨」改。參見《大正藏》第10卷第166頁A欄。</note>
<note n="0199002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0199002">「止」，底本作「正」，據文意改。參見上條校記。</note>
<note n="0199003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0199003">「止」，底本作「正」，據文意改。參見上條校記。</note>
<note n="0200001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0200001">「無」，底本殘，據殘痕及文意補。</note>
<note n="0200002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0200002">「殺」，底本作「煞」，下同不出註。</note>
<note n="0200003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0200003">「觝突」，底本作「<g ref="#CB34626">󸝂</g>責」。《妙法蓮花經馬明菩薩品》謂：「十善得生天，五戒服人身，十惡墮地獄，低突墮畜生。」（參見《大正藏》第85卷第142頁下欄）文中「低突」，脚注稱亦作「牴突」或「抵突」。又道世《法苑珠林》引《樹提伽經》謂：「何物服人身，五戒服人身。……何物墮畜生，觝突墮畜生。」（參見《大正藏》第53卷第680頁上欄）辛嶋靜志敎授認爲本遺書「<g ref="#CB34626">󸝂</g>責」兩字，應爲「觝突」之誤。今從之。</note>
<note n="0202001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0202001">「順」，底本作「<g ref="#CB17447">㥧</g>」，據文意改。</note>
<note n="0202002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0202002">「望」，底本作「忘」，據文意改。</note>
<note n="0203001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0203001">「韋」，底本作「違」，據文意改。下同。</note>
<note n="0203002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0203002">「漆」，底本作「柒」，據文意改。</note>
<note n="0203003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0203003">「佛」，底本無，據文意擬補。</note>
<note n="0204001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0204001">「壽」，底本作「受」，據文意改。</note>
<note n="0205001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0205001">「亟」，原文如此，疑爲「懼」之誤。</note>
<note n="0205002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0205002">「夷」，底本漏，據文意補。</note>
<note n="0205003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0205003">「正」，底本作「政」，據文意改。</note>
<note n="0207001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0207001">「童」，底本作「重」，下有「∴」號，據《菩薩正業經》改。按：《菩薩正業經》謂：「第一發意，第二治地，第三應行，第四生貴，第五修成，第六行登，第七不退，第八童眞，第九了生。第十補處。」參見《大正藏》第10卷第499頁下欄。</note>
<note n="0208001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0208001">「睛」，底本作「精」，據文意改。</note>
<note n="0208002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0208002">「柹垓」，底本作「潤陔」，據法雲《翻譯名義集》卷三改。</note>
<note n="0208003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0208003">「壤溝澗正載」，底本作「溝襄滿正載」，據法雲《翻譯名義集》卷三改。按：法雲《翻譯名義集》卷三「數量篇」第十六上云：「數皆從一增至十也。謂一、十、一百、一千、萬。洛叉子，億也。度洛叉，兆也。俱胝，京也。未陀，柹也。阿庾多，垓也。大阿庾多，壤也。那庾多，溝也。大那庾多，澗也。鉢羅庾多，正也。大鉢羅庾多，載也。」參見《大正藏》第54卷第1106頁中欄。又見《孫子算經》：「萬萬曰億，萬萬億曰兆，萬萬兆曰京，萬萬京曰柹，萬萬柹曰垓，萬萬垓曰壤，萬萬壤曰溝，萬萬溝曰澗，萬萬澗曰正，萬萬正曰載。」參見《微波榭叢書》所收的唐李淳風注《孫子算經》上卷第2頁下段。</note>
<note n="0208004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0208004">「導」，底本作「道」，據文意改。</note>
<note n="0209001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0209001">「癢」，底本作「庠」，據文意改。</note>
<note n="0209002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0209002">「想」，底本作「相」，據文意改。</note>
</p>
</cb:div>
</back></text></TEI>